Zaterdag 2 november opening van de tentoonstelling

Dit is (g)een tekening

Dit is (g)een tekening. Gelijnd en gemodelleerd, duotentoonstelling van Irma Horstman en Birgit Speulman in Kunstlokaal №8.

Dit is (g)een tekening

Welkom in deze ruimte tussen het werk van Irma Horstman en mijzelf. De stalen beelden en de blauwe installatie zijn van Irma Horstman, de tekeningen of, zo je wilt, collages zijn van mij. Dank je wel, Irma, dat je hier met mij samen wil exposeren.

Ik wil jullie graag iets vertellen. Over wandelen, tekenen, ruimte en betekenis. En wat dat met elkaar te maken heeft. Ik heb het opgeschreven, zodat ik me houd aan mijn plan. Anders sla ik onvoorziene wegen in en verdwalen we samen in mijn verhaal.

Tekenen

Ruimte, wit papier, een select rijtje tekenmateriaal en tijd. Dat zijn de ingrediënten die ik nodig heb voor een tekening. Ik begin met een idee, een beeld in mijn hoofd. Na de eerste lijnen en vlakken op papier kan ik zomaar besluiten een ander pad in te slaan. Omdat een uitgeveegde vorm zo mooi wordt, of omdat er een scheurlijn doorheen wil. Ik kan het eerste idee ook doorzetten, tot het eind zelfs, en bij nader inzien besluiten dat de tekening tóch niet goed is. Accepteer ik de mislukking, begin ik opnieuw met een wit vel papier, of ga ik juist nog even door en probeer ik er iets aan te doen? Is het helemaal niet, of nú nog niet goed? Ik kies meestal voor doorgaan.

 Dit is (g)een tekening

Wandelen

Schiermonnikoog

Vriendin Elly nam me mee naar een van de mooiste waddeneilanden, Schiermonnikoog*. Al op de boot zag ik dat de zolen van mijn schoenen niet meer helemaal vast zaten en in het dorp kochten we een tube bisonkit. Met behulp van een stokje lijmde ik mijn zolen. Tijdens onze eerste korte wandeling bleek dat geen afdoende oplossing.

Het Kwelderpad

De volgende ochtend wilden we het kwelderpad lopen vanaf de Kobbeduinen. Voor wie niet weet waar dat is: dat is de meest oostelijke plek waar je via het fietspad kunt komen. Vandaar af kun je alleen te voet verder. Op de kaart eindigt het pad 7 kilometer verder aan de waddenkust.

Het was half bewolkt en warm voor de tijd van het jaar. Er stond een flinke wind, het lange gras bewoog als witgouden golven tegen het oranjerood, paarsig en groen van de lage vegetatie in de kwelder. Het pad was begroeid met kort, sappig gras. Af en toe stonden kleine stukken blank. Na enkele omtrekkende bewegingen om de ondergelopen stukken heen en nog wat meer kilometers wandelen verdween het pad definitief in een watervlakte die niet op de kaart stond. Te groot om zomaar doorheen te lopen, zeker met mijn loslatende zolen en ook omdat het vervolg van het pad niet te zien was. We sloegen daarom een ander, tamelijk droog pad in dat meer naar het noordoosten leek te buigen. Een paar kilometer verder bleek ook dit pad in het water te eindigen. Schitterend blauw water, met kleine groene plukjes gras en okerkleurige rietkragen erlangs. We moesten dus terug. Terùg?!

Blote voeten

Ik trok mijn schoenen en sokken uit en liep verder op blote voeten. Het water kwam tot mijn enkels. Elly liep dapper door op de hoogste graspollen, zodat haar bergschoenen niet overliepen. We besloten ons plan te wijzigen en in plaats van naar de wadden- naar de noordzeekust te lopen. Verderop werd het gelukkig hoger en droger. Tussen dicht op elkaar staande duindoornstruiken vol oranje bessen liep een smal pad naar het noorden. Doorns en distels op de grond, dus de schoenen moesten weer aan. We naderden de rij stuifduinen onderlangs een laag binnenduin. Aan het eind van dat duin schitterde een wijdse plas met kleine golfjes. Alwéér! Paal 10 stond aan de rand van het water. Aan de overkant, een paar honderd meter verder, stond nog een paal, een lange. Daar moesten we naartoe. Door dat water. Allebei op blote voeten nu, en met hoog opgestroopte broek. Want terug kon nu écht niet meer.

Vrolijke zussen

Voorbij de stuifduinen, bij paal 11, zagen we in de verte de zee, en daarvóór een enorme, stuivende zandvlakte. Stroken waaiend wit zand joegen in fraaie patronen over de vochtige bodem. Schelpen stonden als dekseltjes op kleine dunne klippen van zand. Tegen de harde wind in sjouwden we met knarsende kiezen door het mulle zand, dat soms overging in nat zand, maar nergens echt stevig aanvoelde. Bij paal 8 verlieten we de strandvlakte en staken we de rij stuifduinen weer over. Aan de andere kant, op een breed pad aan de zuidzijde, kwamen we vier vrolijke zussen tegen die ons vroegen om een foto van hun groepje te nemen. Ze vertelden ons dat ze allemaal mensen hadden gezien die op blote voeten door het water zwoegden. Zij niet, zij hadden van hetzelfde prachtige landschap genoten op dit droge pad en wandelden nu dezelfde weg weer terug.

Zekerheid of avontuur?

Ik denk dat er twee soorten mensen zijn. Mensen die niet willen omkeren en daarom (en ook uit nieuwsgierigheid) kiezen voor lastige routes, en mensen die voor zekerheid, veiligheid en comfort kiezen.

Ik behoor tot de eerste categorie: ik weet nooit van tevoren hoe het loopt. Soms mislukt het. Ik verdwaal, of het pad loopt dood. Als het mislukt kan dat, na de eerste teleurstelling en even afstand nemen, ook weer een nieuw begin zijn van iets. Een verrassing herbergen.

Met een tekening die niet is geworden wat ik wil, kan ik een radicaal andere weg inslaan. Ik scheur hem in stukken! Daarna zet ik de stukken andersom aan elkaar. Soms laat ik ook een deel weg. Hierdoor ontstaan verrassende nieuwe vormen en lege witte ruimtes die ik niet van tevoren kan bedenken.

Ruimte en betekenis: het werk van Irma Horstman

De blauwe, ruimtelijke vormen van Irma verrassen mij ook. Ik zie tekeningen in de ruimte, en de lege vormen tussen de objecten, die breed of smal kunnen zijn en zich over elkaar heen met elkaar vermengen. Irma tekent létterlijk in de ruimte, met een 3D pen. Tekenachtiger beelden maken kan niet. Irma’s stalen beelden zijn ook al ontstaan uit tekeningen. Tekeningen die beeld werden door uit staal de ‘teken’-contouren te snijden en deze ‘tekeningen’ rechtop te zetten in een omgeving. Op deze manier kun je variëren met combinaties van vormen en tussenruimtes, iets dat onmogelijk is met tekeningen in een kader, zoals die van mij. Als díe klaar zijn, is dat hele beweeglijke proces van maken, verdwalen en doorgaan gestold in het kader. Dit terzijde, maar heel belangrijk: Maarten Brinkman, dank je wel voor de stevige lijsten!

Irma’s beelden blijven bewegen, al zijn ze statig genoeg om ‘beeld’ te mogen heten. De ruimte loopt om en door het beeld heen. Ook de afstand ‘tussenin’ de beelden heeft een vorm, de beelden daardoor samenhang, een relatie. En daar, in die tussenruimte, is het niet leeg maar ontstaat een nieuwe betekenis: uit die vorm komen woorden voort, communicatie. Samen zijn zowel de stalen beelden als de 3D-pen tekeningen een familie. Ook van elkaar: de jongste spruiten zijn weer opnieuw tekeningen, ontstaan vanuit bewegingen met de hand, wandelingetjes in de lucht. Ruimtelijker én tekenachtiger dan ooit.

Ruimte en muziek

Een koor is ook een soort familie, een familie van stemmen. ’s Avonds na de wandeling op Schiermonnikoog genoten Elly en ik van een prachtig concert door kamerkoor Zestien Wad. Tijdens het laatste lied verlieten de alten en sopranen plotseling halverwege het stuk het podium. Even later klonken hun stemmen vanachter onze rug: we werden omsloten door de muziek! De twee delen van het koor waren op een nieuwe manier gerangschikt, waardoor onze beleving van de muziek anders werd. De ruimte tussen de stemmen in, daar waar de betekenis klonk, daar zaten wij, de luisteraars.

Inrichting van de ruimte

Twee dagen na Schiermonnikoog richtte Marcel samen met Irma en mij deze tentoonstelling in. Weer ben ik getroffen door de ruimte tussen de dingen in, de samenhang. En zo véél ruimte!

Verder!

Dank je wel, Marcel, ik heb weer heel veel zin om verder te gaan. Op blote voeten door het water, ploeterend, van avontuur naar avontuur, in een schitterend landschap dat blijft verrassen.

* Voor een eerder weekend op een waddeneiland zie ook: Inspiratie cadeau.

Mijn Doorgetekende lijn in Line-Up

line-up

Internationale groepstentoonstelling

Line-Up

Opening op 6 augustus 2016 om 15:00 uur

In Line-Up toont Kunstlokaal №8 deze zomer ruim 60 werken van tweeëntwintig kunstenaars verbonden aan de galerie. Vertrekpunt voor deze internationale groepsshow is de lijn. De lijn als verbinding, structuur, grens, richting, spoor, afbakening, naad, contour, ornament. De lijn is vorm teruggebracht tot de essentie, in de ruimte of in het platte vlak. De lijnvoering is zakelijk of expressief, de schriftuur strak of gevoelig, fijn getekend of met brede gebaren geschilderd. Een rijk tableau.

22 kunstenaars in lijn

Chris Baker (USA) • Milly Betten • Marian Bijlenga • Maarten Brinkman • Chen Harland GB) • Antón Hurtado (SP) • Maartje Jaquet • Martin de Jong • John Kok • Rudy Lanjouw • Carrie Meijer • Riki Mijling • Simon Oud • Tineke Porck • Marcel Prins • Anne Rose Regenboog • Vladica Ristic (SRB) • Josias Scharf (BRD) • Herman Schouwenburg • Betty Simonides • Birgit Speulman • Aimée Terburg

Van 6 t/m 21 augustus 2016. Open woensdag t/m zondag van 12 tot 18 uur.

Mijn doorgetekende lijn

Anderhalf jaar geleden maakte ik de tekening ‘doorgetekende lijn’ en beschreef ik het proces. Dit experiment kwam niet uit de lucht vallen: ooit maakte ik al eens doorgebeten etsen, omdat ik de onvoorspelbaarheid van de chemische reactie spannend vond en ik de daardoor ontstane randen zo mooi vond. Hetzelfde geldt voor de scheurranden van papier. Maar dan zachter.

Daarna maakte de tekening, kakelvers, deel uit van de tentoonstelling Romte in De Hoeve. Nu is het experiment wat gerijpt in mijn gedachten. Is dit eenmalig of het begin van iets? Kan ik dit proces nog eens herhalen met een andere vorm? Déze vorm, de ellips, is een natuurlijke, doorgaande beweging. Eén lijn. Ik vermoed dat elke andere vorm minder logisch is. Met ander papier zou het korter of langer duren voordat de lijn doorscheurt. En de ellips zou er iets anders uitzien, net als het gat en de scheurlijn. Maar zou een lemniscaat twee gaten opleveren, of één?

De kunstenaars in de tentoonstelling zitten gelukkig niet op één lijn, wat hun bijdrage betreft. Heel interessant hoe verschillend de benaderingen zijn van het thema ‘lijn’ (met dank aan curator Marcel Prins).

line-up


 

Onderweg

tekeningen

onderweg - aan het werk

Nu de galerie weer leeg is kan ik lekker groot uitpakken, in een licht en opgeruimd kunstlokaal. Lekker tekenen! In het midden staat een grote werktafel zodat ik breeduit kan bewegen en de hele vloer kan ik gebruiken om de tekeningen op neer te leggen waaraan ik bezig ben.

Digitaal tekenen

Tussen het tekenen met grafiet, conté en houtskool door probeer ik met behulp van de computer mogelijkheden uit met de vormen en kleuren, het licht en het donker. En dan heb ik zomaar weer een nieuwe serie computertekeningen gemaakt.

Voor het eerst loopt het analoge en het digitale werk door elkaar en in elkaar over.

Tekeningen op papier

Ook het papier roept nieuwe mogelijkheden op. Alles verandert steeds onder mijn handen. Tijdens het werken bedenk ik welke kant ik op wil. Zoals je tijdens een wandeling zomaar een pad kunt inslaan zonder dat je weet waar het naartoe leidt. Van tevoren heb je wel bedacht welke richting je op wilt, maar niet precies welke route je gaat volgen. Zo teken ik vanuit een globaal plan. Wat het eindresultaat wordt weet ik zelf dan nog niet. Dat is spannend en inspannend tegelijk.

Tekeningen tekenen voor een deel zichzelf, zelfs ondanks mij. Zoals een boek zichzelf schrijft als de schrijver eenmaal goed op gang is.

Soms denk ik: wat heb ik nú weer gemaakt.

 


werktafel

Zelfs de tafel kan het niet laten mee te doen.

Een doorgedraaide tekening

Nog een ruimte-oefening

Vandaag wilde ik eens uitzoeken wat er gebeurt als je op dezelfde plaats almaar door blijft tekenen. Scheurt je papier uiteindelijk, of lukt dat niet? En als het scheurt, hoe lang duurt dat, en hoe ziet de scheur er dan uit?

Tekenen tot …

Ik heb net zo lang een ellips op dezelfde plaats getekend tot het papier kapot ging. Dat duurde best lang, ongeveer een uur, met een niet te zachte grafietstift (2B) op 180 grams normaal tekenpapier. Eerst werd het papier gewoon fijnkorrelig zwart, daarna steeds dunner en gladder. Het rekte een beetje uit, ging bobbelig hol staan op de plaats van de herhaalde lijnen, alsof ik een schaal aan het maken was. Dat maakte het lastiger om in de juiste curve te blijven tekenen. Daarna gebeurde er heel lang niet veel bijzonders. De ellips was en bleef glanzend zwart, als metaal. Het werd saai. Ik moest mezelf dwingen tot concentratie, anders raakte mijn hand van het spoor af. Nergens anders aan denken.

Gelukt!

Tot ik rechtsboven eindelijk iets zag veranderen: de grafietlaag ging craqueleren. Een paar keer struikelde mijn hand in een klein barstje, gleed weg en maakte afwijkende krabbels naar het midden. Toen ging het sneller: mijn grafietstift trok smalle snippers papier los en maakte in de volgende ronden de ontstane witte plekken vanzelf weer zwart. Het papier werd rafelig. Tenslotte scheurde het dan toch echt helemaal door.

Meer ruimte-tekeningen

Ruimte-oefeningen

ROMTERomte

Ruimte, in het Nederlands. Ruimte is hoog en breed en diep. Is vrijheid, weidsheid. Open. Leeg.

Leeg? Vol! Van mogelijkheden. Dwaal rond, vergeet je doel. Zoek niet. Spreid je armen, adem in, laat de lucht binnen en schreeuw het uit.

Probeer, faal en begin opnieuw.
Draai tot je valt, of even, zweeft. Je vindt het wel.

Werk: ruimte-oefeningen

grafietstift op papier, 75 x 100 cm.

tekening Ruimte 01 ©Birgit Speulman 2014

Het is fysiek werk, tekenen met de hele arm en schouder in plaats van vanuit de pols. De richting van de arcering verandert wanneer mijn houding verandert. De eerste lagen zijn zacht, grijs getekend. De stift raakt nauwelijks het papier, maar ik moet wel regelmatige, vloeiende bewegingen maken. Grijs en zwart bouwen het beeld op. Dieptesuggestie ontstaat door de vormen, de richtingen van de lijnen en ook het verloop van de grijstonen. De zwartste delen zijn stevig ingevuld. Diepzwart worden ze niet, want de grafiet krijgt een metaalglans.

wateroplosbare grafiet op papier, 30 x 45 cm

Zie ook  Portfolio: Ruimte

Nieuwe collages

Twee van deze nieuwe collages hebben op de tentoonstelling Stilte gehangen. Ze zijn te koop in lijsten van 21 x 30 cm.

nieuwe collages 2014

Collages of tekeningen

Zijn het wel collages? Of zijn het tekeningen? Eerst heb ik getekend, gekrast, geschraapt en geveegd met oliepastel op papier. Daarna heb ik de vormen opgebouwd uit één tot maximaal vier delen, gescheurd of gesneden uit het bewerkte papier. De scheurranden of juist de scherpe grenzen van het papier zijn even belangrijk voor de uitdrukking van het beeld als het getekende vlak.

Beter zien?

Tekening 10

tekening 10

De laatste tekening van de zomer alweer, gemaakt op 26 augustus. Ik ben blij dat ik er echt tien heb kunnen maken (eigenlijk elf, maar de derde vond ik zo erg mislukt dat-ie niet meetelt). Alleen met die kleine donkere vorm links ben ik niet  honderd procent gelukkig.

Ik moest alles opruimen vanwege de nieuwe tentoonstelling in Kunstlokaal No8 waar nu Josien de Geus en Maartje Jaquet exposeren. Goed om zo’n stok achter de deur te hebben, zo kan ik niet eindeloos uitstellen.

Een selectie uit de serie