Building Dreams

Muistekeningen

Building Dreams 

Als ik werk, zit ik in een flow waarin ik alleen maar aan het maken ben. Gedachten verschijnen en verdwijnen, geconcentreerd in het proces. Net als tijdens dagdromen, kunnen weinig dingen me storen. Maar tegelijkertijd bouw ik beelden op met vormen en kleuren: dromen bouwen, building dreams.

Over digitaal tekenen

Ik ben ooit begonnen met tekenen met de muis bij wijze van schetsen. Ik experimenteerde met de scanner, lijnstructuren en kleurcombinaties om mezelf te dwingen nieuwe vormen en oncomfortabel kleurgebruik te verkennen. Verf is duur en schilderijen zijn ruimteverslindend, digitaal werk is slechts bits en bytes. Het voordeel is dat je eindeloos dingen kunt veranderen zonder materiaal te verprutsen, dus durfde ik meer te doen.

Deze 6 tekeningen uit een grillige serie van 35 zijn gemaakt door verticale en horizontale “verfstreken” te trekken in afzonderlijke lagen, in verschillende kleuren, deels uitgesneden en omhoog en omlaag verschoven en een paar millimeter naar rechts of links, deels ” uitgegumd” of transparant, om de onderliggende lagen te laten doorschijnen. Daarna bewerkte ik de laagmodi. Door dat proces ontstaan allerlei toevalligheden: welke kleur komt tevoorschijn, welke wordt extra helder, welke is helemaal niet meer zichtbaar. Er treedt ook een “glitch” op wanneer de software de overvloeiing van kleuren en contrasten niet volledig onder controle heeft. Deze glitch levert soms zeer interessante effecten op, alsof ik filters gebruik. Maar dat doe ik bijna nooit. Ik trek gewoon lijnen, selecteer delen, knip en plak, meng laagmodi.

Hoe de serie Building Dreams is opgebouwd

Elke opgeslagen handeling is een tekening en krijgt een code. Het eerste deel van de code is de startdatum. Het tweede deel is een letter als ik van modus verander of lagen herschik, of een cijfer als ik een nieuwe laag toevoeg en manipuleer. En wanneer ik een nieuwe reeks start binnen de hoofdreeks, afgeleid van een van de meest interessante beelden, volgt een tweede nummering na de eerste code en soms gebruik ik hoofdletters. Dus, de basistekening kreeg de code 09122019-0. Dit was slechts één laag met horizontale banen. 

Een van de tekeningen bijvoorbeeld heeft de code 09122019-0a6g. 0 is gewoon de eerste tekening, a is de tweede laag die ik er overheen geplakt heb nadat ik de eerste laag in verticale repen heb geknipt die ik heb verschoven, 6 is de zesde instantie van deze reeks met een nieuwe kleurlaag, en g is de zevende opgeslagen mix van lagen. De code stelt me in staat om achteraf de “genealogie” van het maken te ontleden. Van alle opgeslagen instanties springen er aan het eind maar een paar uit. Nadat ik gestopt ben, maak ik mijn (strenge) keuze en de meeste worden nooit afgedrukt.

Finishing touch

De best gelukte beelden druk ik in een kleine oplage (5 exemplaren) zelf af op Epson Archival papier of ik laat ze afdrukken op Hahnemühle Photo Rag, in een formaat dat past bij het beeld. Dat is enerzijds afhankelijk van de resolutie, anderzijds van de uitstraling. Sommige beelden komen beter tot hun recht in een klein formaat, andere zijn groot juist erg mooi.

Binnenkort te zien in The Drawing Box

Vijf van deze tekeningen zijn opgenomen in de reizende tentoonstelling The Drawing Box. Binnenkort te zien in het atelier van Wilma Vissers in Groningen, temidden van werk van 70 kunstenaars uit de hele wereld.

The Drawing Box invitation

The Drawing Box

The Drawing Box is een internationaal initiatief van autonome tekenaars, begonnen door Diane Henshaw uit Noord-Ierland. De Drawingbox is een doos met 5 A5-tekeningen van ongeveer 70 kunstenaars die van expositie naar expositie reist over de hele wereld. Het idee is dat de makers van de tekeningen niet kunnen reizen vanwege Covid, maar de doos met tekeningen kan dit wel. Het initiatief wordt gecoördineerd vanuit een Faceboekgroep waar wij met elkaar overleggen en ideeën uitwisselen.

Nieuw werk! Collages gecombineerd in de computer

De eerste serie

Met twee foto’s en een analoge tekening waarin ik vormovereenkomsten ontdekte, ben ik begonnen.  Ik heb ze bewerkt, uitgesneden en gecombineerd in de computer. Het is veel te ingewikkeld om dat proces uit te leggen. Ik weet ook niet meer precies wat de volgorde was, want ik werk meestal nogal intuïtief. Van de hele serie die ik heb gemaakt heb ik maar één exemplaar geselecteerd dat ik de moeite waard vind (afbeelding 1). Dat kan gebeuren als je na een aanvankelijk helder plan verdwaalt in het werken.

gecombineerd in de computer

En nu beter

Maar daarna ben ik met een vierkant kader als gereedschap naar de collages gaan kijken en zoeken naar fijne composities. En hier ben ik wel heel blij mee! Dus deze deel ik graag. (afbeeldingen 2 t/m 7)

Mag een print uit de computer grafiek zijn?

Inleiding bij de opening van de tentoonstelling van Carrie Meijer en Hans Kleinsman in Kunstlokaal №8

Maand van de Grafiek

Ter gelegenheid van de Maand van de Grafiek wil ik graag even ingaan op wat grafiek is en waarom wij juist deze kunstenaars hebben gevraagd hun werk hier te presenteren.

Kunstdrukwerk wordt grafiek genoemd. Originele grafiek wordt al eeuwen erkend als kunstzinnig medium, dat wil zeggen zolang de prent het artistieke doel is. En niet om een eerder gemaakte tekening of schilderij in oplage te reproduceren. Zoals de etsen van Rembrandt, de litho’s van Toulouse-Lautrec en de zeefdrukken van Andy Warhol originelen zijn, geen reproducties.

Grafische technieken

Kenmerken van ambachtelijke grafische technieken zijn de oplage, de drukgangen en de drukvorm.

Oplage

De oplage kan klein zijn of groot, of zelfs maar uit één enkel exemplaar bestaan. In een oplage kunnen alle prenten exact gelijk zijn, maar dat hoeft niet.

Drukgangen

Het aantal drukgangen is ook niet vastgelegd, een prent kan in één laag zijn gedrukt of in vele lagen (drukgangen) over elkaar.

Van deze eigenschappen valt dus niet veel méér te zeggen dan dat in de aanvang de mogelijkheid bestaat tot het vervaardigen van een oplage in meerdere drukgangen.

Drukvorm

Om te kunnen drukken is een drukvorm nodig. Als diepdruk kennen we de gravure en de ets, waarbij de drukvorm van metaal is en de afbeelding uitgestoken is of met een zuur uitgebeten. De daarbij ontstane putjes en groeven worden met inkt gevuld dat onder hoge druk op papier geperst wordt. Bij hoogdruk wordt de inkt op de oppervlakte van de drukvorm uitgerold. Voorbeelden zijn hout- en linosnede, stempelen en de traditionele boekdruk met loden letters. Lithografie en offset zijn vlakdruk-technieken. Tenslotte kunnen we doordrukken maken met sjablonen, door middel van zeefdruk en met de stencilmachine.

Voor al deze druktechnieken is de drukvorm de basis. Zonder drukvorm is er geen prent. De drukvorm ís het origineel.

Tekening

Aan de basis van de drukvorm ligt de tekening.

Hans Kleinsman tekent ‘zonder handen’. Hij maakt tekeningen door met de computer beelden te genereren uit berekeningen. Die stuurt hij niet naar de printer, maar brengt hij direct over op papier met een ballpoint in een plotter, of met een vet litho-potlood op een grote lithosteen, waarna hij de steen afdrukt in meerdere drukgangen. Het resultaat is een beweeglijk, bijna onscherp aandoend beeld dat bestaat uit miljoenen stipjes rood, geel en blauw die in het oog van de beschouwer moeiteloos gemengd worden tot alle mogelijke tussentinten.

Erkenning heeft tijd nodig

In het verleden hebben alle druktechnieken op hun tijd de erkenning als kunstzinnig medium moeten bevechten. Want was de ets niet de goedkope namaak- gravure van de zeventiende eeuw? Was lithografie in de negentiende eeuw niet bij uitstek een medium voor reclame-affiches, evenals zeefdruk in de twintigste? Ook de fotografie vond men lange tijd van minder artistieke waarde, vergeleken met de schilderkunst. Foto’s zijn ‘slechts’ een weergave van de zichtbare werkelijkheid, terwijl schilderijen de expressie van de maker kunnen weergeven. Bovendien is een schilderij uniek en een foto reproduceerbaar.

Al in 1936 beschreef Walter Benjamin dit fenomeen in Het kunstwerk in het tijdperk van zijn technische reproduceerbaarheid.

Verzamelaars lieten de fotografie als kunstvorm nog lang links liggen. Inmiddels zijn op alle grote kunstbeurzen foto’s te koop van astronomische afmetingen voor dito prijzen.

Elk nieuw medium deelt deze geschiedenis.

Van wantrouwen en afwijzing van de gevestigde orde tot de omarming door een verse groep liefhebbers, die later rijpt tot een nieuwe gevestigde orde.

Het gereedschap van de kunstenaar

Plotten en printen zijn de nieuwe druktechnieken. De plotter veroverde de tekenkamer; de scanner, laser- en inkjetprinter veroveren het thuiskantoor en de hobbyruimte.

Kunstenaars maken natuurlijk ook gebruik van deze middelen en worden uitvinders van nieuwe toepassingen. Grafische kunstenaars gebruiken printer en plotter zoals ze vroeger de drukpers gebruikten. Ze gebruiken computersoftware zoals ze vroeger de tekenstift hanteerden of het burijn, of de zuurkast. De computer kan een atelier zijn, de programma’s een gereedschapskist voor kunstenaars.

Kunstenaars werken met hun zintuigen, hun hersenen en hun handen. Zien en voelen, denken en creëren. Hun specialiteit is de mogelijkheid de waarneming te verbeelden op zo’n manier dat wij, het publiek, verrast worden. Soms voelen we ons er ongemakkelijk bij, want het is niet vanzelfsprekend wat we zien. We hebben vragen en twijfels en ook bewondering voor de kracht van deze beelden. Met welke middelen ze ook zijn gemaakt.

Rest nog de vraag: kunnen we een print grafiek noemen?

Er is de mogelijkheid tot een oplage. Carrie maakt er (meestal) maar één. Toch is een heel grote oplage niet onmogelijk. Je kunt vinden dat een prent die in potentie een oneindige oplage heeft, geen grote waarde heeft, want niet schaars is. Dit heeft de computergrafiek gemeen met de fotografie. Maar hebben we het dan over artistieke of over economische waar(he)de(n)?

Er is geen fysieke tekening of drukvorm in de computer, je kunt hem niet vastpakken. De drukvorm is een in digitale code opgeslagen bestand en bestaat als zodanig. In de metadata van het bestand zijn de maker, de ontstaansgeschiedenis en het copyright opgeslagen en kunnen extra gegevens worden bewaard, zodat het artistiek eigendom vastgelegd is, ook al is het bestand op verschillende plaatsen te vinden.

Printers en plotters zijn grafische middelen, media. Ze kunnen niet zonder iemand die er iets mee doet. Zoals een marterharen penseel niet vanzelf tot een kunstwerk leidt, doet een goede printer of een plotter dat ook niet. Elke printer (en elke computer) heeft een kunstenaar nodig om er kunst uit te krijgen. Zoals een Hans Kleinsman, of een Carrie Meijer. In de prenten van Carrie zie ik monumentjes van evenwicht in kleur en vorm. Alleen Carrie kan ze zo maken. Het werk van Hans moet je ervaren: loop er eens naartoe, ga er met je neus bovenop staan en blijf kijken terwijl je weer een stap achteruit doet.

Kijk, geniet en stel vooral je vragen aan de makers.

Bekijk de tentoonstelling op de website van Kunstlokaal №8